Evropska unija započela je novu fazu razvoja održivog transportnog sistema kroz primjenu revidirane TEN-T uredbe, kojom se državama članicama uvode nove obaveze u planiranju i razvoju intermodalnih i multimodalnih transportnih terminala.

Cilj ovih mjera jeste povećanje kapaciteta evropske logističke infrastrukture, unapređenje kombinovanog transporta i stvaranje uslova za veći prelazak tereta sa drumskog na željeznički i vodni transport.

Obaveze država članica

Prema odredbama nove TEN-T uredbe, države članice Evropske unije dužne su:

• do 19. juna 2027. godine izvršiti procjenu postojećih kapaciteta intermodalnih i multimodalnih terminala na svojoj teritoriji;
• analizirati da li postojeći kapaciteti mogu zadovoljiti buduće potrebe privrede i međunarodnog transporta;
• do 19. juna 2028. godine izraditi akcione planove za razvoj novih terminala ili proširenje postojećih kapaciteta tamo gdje se utvrde nedostaci.

Na taj način Evropska komisija želi stvoriti jedinstven pristup planiranju logističke infrastrukture na nivou cijele Evropske unije.

Fokus na modalni pomak

Poseban naglasak stavljen je na povećanje udjela intermodalnog i multimodalnog transporta.

Analiza Evropske komisije identifikovala je područja u kojima:

• nedostaje odgovarajući broj intermodalnih terminala;
• postoje veliki drumski robni tokovi;
• postoji ekonomski potencijal za razvoj novih logističkih centara.

Cilj je omogućiti da se veći dio tereta preusmjeri sa drumskog na željeznički i vodni transport, čime se smanjuju emisije CO₂, povećava energetska efikasnost i unapređuje otpornost evropskih lanaca snabdijevanja.

 

 

Intermodalni terminali postaju strateška infrastruktura

Savremeni intermodalni terminali više nisu samo mjesta pretovara kontejnera.

Oni predstavljaju logističke centre u kojima se integrišu:

• drumski transport,
• željeznički transport,
• unutrašnji plovni putevi,
• pomorski transport,
• carinske procedure,
• skladištenje,
• distribucija,
• digitalni informacioni sistemi.

Upravo zbog toga TEN-T uredba posmatra terminale kao ključne elemente evropske transportne mreže.

Značaj za Zapadni Balkan

Iako Bosna i Hercegovina i druge zemlje Zapadnog Balkana nisu države članice Evropske unije, nova TEN-T politika ima veliki značaj za region.

Većina međunarodnih robnih tokova iz regiona odvija se prema tržištu Evropske unije, zbog čega će razvoj evropske mreže intermodalnih terminala direktno uticati na organizaciju transporta i logistike.

Za Bosnu i Hercegovinu ovo predstavlja priliku da ubrza razvoj savremenih logističkih centara, posebno na lokacijama koje imaju dobru povezanost sa evropskim koridorima.

U tom kontekstu posebno se ističu projekti:

• logističkih centara,
• intermodalnih terminala,
• slobodnih zona,
• željezničko-drumskih pretovarnih terminala,
• digitalizacije logističkih procesa.

Nova evropska politika dodatno potvrđuje potrebu za razvojem intermodalnih logističkih centara u Bosni i Hercegovini.

Geografski položaj Republike Srpske i Bosne i Hercegovine, na raskrsnici panevropskih transportnih pravaca, pruža značajan potencijal za razvoj logističkih čvorišta koja bi povezivala drumski, željeznički i riječni transport sa lukama na Jadranu i evropskom TEN-T mrežom.

Upravo zbog toga planiranje logističkih centara, slobodnih zona i intermodalnih terminala treba posmatrati kao dio dugoročne strategije integracije u evropske transportne i logističke tokove.

Nova TEN-T uredba potvrđuje da će razvoj evropskog transporta u narednim decenijama biti zasnovan na jačanju intermodalnosti, digitalizaciji logističkih procesa i povećanju kapaciteta logističke infrastrukture.

Za zemlje Zapadnog Balkana ovo predstavlja priliku da svoje razvojne politike usklade sa evropskim standardima i pravovremeno investiraju u logističke centre, intermodalne terminale i slobodne zone, čime bi povećale konkurentnost privrede i efikasnost međunarodnih lanaca snabdijevanja.

Evropska komisija objavila nacrt studije o potencijalu prelaska na intermodalni i multimodalni transport

Evropska komisija objavila je nacrt završnog izvještaja „Assessment of the Modal Shift Potential to Intermodal and Multimodal Transport in the EU“, koji predstavlja stručnu osnovu za budući razvoj mreže intermodalnih terminala u Evropskoj uniji.

Studija je izrađena kao podrška primjeni nove TEN-T uredbe i ima za cilj da državama članicama omogući jedinstven pristup procjeni potreba za razvojem logističke infrastrukture.

Nova obaveza prema TEN-T uredbi

Prema odredbama revidirane TEN-T uredbe, države članice Evropske unije imaju obavezu da:

• do 19. juna 2027. godine procijene postojeće kapacitete intermodalnih i multimodalnih terminala;
• analiziraju da li infrastruktura može odgovoriti budućim potrebama privrede i međunarodnog transporta;
• do 19. juna 2028. godine izrade nacionalne akcione planove za otklanjanje utvrđenih nedostataka.

Nacrt izvještaja Evropske komisije predstavlja zajedničku metodološku osnovu koja će omogućiti uporedivost analiza između država članica i planiranje razvoja transportne mreže na nivou cijele Evropske unije.

Cilj studije

Glavni cilj izvještaja jeste identifikacija područja u kojima postoji najveći potencijal za prelazak tereta sa isključivo drumskog transporta na intermodalni i multimodalni transport.

Analiza obuhvata:

• postojeće robne tokove,
• gustinu mreže intermodalnih terminala,
• udaljenosti između logističkih čvorišta,
• potencijal kombinovanja drumskog, željezničkog, riječnog i pomorskog transporta,
• ekonomsku opravdanost novih investicija.

Na osnovu ovih podataka moguće je identifikovati lokacije na kojima izgradnja novih terminala može donijeti najveće logističke i ekonomske koristi.

Intermodalni terminali kao pokretači logističkog razvoja

Savremeni intermodalni terminali predstavljaju mnogo više od mjesta pretovara robe.

Oni integrišu:

• drumski transport,
• željeznički transport,
• unutrašnje plovne puteve,
• pomorske luke,
• carinske procedure,
• skladišne sisteme,
• distributivne centre,
• digitalne logističke platforme.

Takvi terminali omogućavaju brži protok robe, smanjenje logističkih troškova, veću pouzdanost isporuka i efikasnije upravljanje lancima snabdijevanja.

Digitalizacija kao ključni element

Studija potvrđuje da razvoj intermodalnog transporta nije moguć bez intenzivne primjene digitalnih tehnologija.

Poseban značaj imaju:

• eCMR,
• eFTI,
• NCTS Phase 6,
• ICS2,
• sistemi za upravljanje transportom (TMS),
• sistemi za upravljanje skladištem (WMS),
• digitalni carinski sistemi,
• platforme za razmjenu logističkih podataka u realnom vremenu.

Digitalizacija omogućava veću transparentnost, smanjuje administrativna opterećenja i povećava efikasnost logističkih operacija.

Značaj za Zapadni Balkan

Iako zemlje Zapadnog Balkana nisu članice Evropske unije, njihovi transportni koridori predstavljaju važan dio evropskih robnih tokova.

Zbog toga će rezultati ove studije indirektno uticati i na region kroz:

• razvoj novih logističkih koridora,
• povećanje zahtjeva za intermodalnim terminalima,
• bolju povezanost sa TEN-T mrežom,
• veće mogućnosti za javno-privatna partnerstva,
• ubrzanu digitalizaciju transportnog sektora.

Za Bosnu i Hercegovinu ovo predstavlja priliku da strateški planira razvoj logističkih centara, slobodnih zona i intermodalnih terminala u skladu sa evropskim standardima.

Nacrt završnog izvještaja Evropske komisije potvrđuje da će budući razvoj evropskog transporta biti zasnovan na intermodalnosti, digitalizaciji i održivoj logistici. Države članice dobijaju zajedničku metodologiju za procjenu potreba, dok će rezultati poslužiti kao osnova za buduće investicije u logističku infrastrukturu.

Za zemlje Zapadnog Balkana ova studija predstavlja važan signal da je pravovremeno planiranje logističkih centara, intermodalnih terminala i slobodnih zona ključno za jačanje konkurentnosti i uspješnu integraciju u evropske transportne i logističke tokove.