Pomorski transport između Azije i Evrope ostaje najvažnija arterija globalne trgovine. Više od 70% robe u kontejnerskom prometu između dva kontinenta i dalje se odvija morskim putem. Ipak, 2026. godina donosi tržište u kojem kapacitet postoji – ali pouzdanost nije zagarantovana.
Nakon perioda ekstremne volatilnosti 2020–2023, tržište se stabilizovalo u cjenovnom smislu, ali operativna predvidivost ostaje izazov. Rasporedi brodova se i dalje prilagođavaju, geopolitičke tenzije utiču na rute, a zagušenja u pojedinim lukama i dalje uzrokuju pomjeranja dolazaka i odlazaka.
Za izvoznike i uvoznike iz Zapadnog Balkana, Azija–EU relacija postaje pitanje upravljanja rizikom, a ne samo cijene kontejnera.
Kapaciteti 2026: tržište više nije krizno, ali nije ni stabilno
Globalni brodari su tokom prethodnih godina uveli nove kapacitete (ultra-large container vessels), čime je formalno povećana ponuda prostora. Međutim, nekoliko faktora utiče na realnu raspoloživost:
-
Red Sea i alternativne rute oko Afrike produžavaju tranzitno vrijeme
-
Rotacije servisa se prilagođavaju sezonskim oscilacijama
-
Luka Rotterdam, Hamburg i Antwerpen i dalje povremeno bilježe operativne zastoje
-
Terminalski “cut-off” rokovi postaju strožiji
Rezultat je da nominalna sedmična frekvencija ne znači nužno i realnu pouzdanost dolaska.
Transit time više nije samo broj dana na moru
Planiranje Azija–EU relacije više ne može počivati samo na plovidbenom vremenu (sea transit time). Ukupni lead time obuhvata:
-
predtransport do polazne luke (Kina, Vijetnam, Indija)
-
terminalske procedure i dokumentaciju
-
čekanje na utovar
-
tranzit
-
iskrcaj i carinjenje u EU
-
intermodalni ili drumski nastavak
Svaka od ovih faza može varirati za nekoliko dana, a kumulativno odstupanje lako prelazi sedmicu.
Kako učiniti Azija–EU transport planabilnijim?
1. Realno planiranje ciklusa nabavke
Kompanije moraju prilagoditi interne rokove stvarnom logističkom okviru. Planiranje “na granici” više nije održivo. Uvođenje vremenskog buffera od nekoliko dana često je efikasnije od kasnijeg hitnog preusmjeravanja robe.
2. Diversifikacija luka i servisa
Umjesto oslanjanja na jednu rotaciju ili jednu luku:
-
razmotriti alternativne luke (npr. Koper umjesto isključivo Rijeke ili obrnuto)
-
kombinovati različite brodare
-
razmotriti split pošiljki kod osjetljivih rokova
3. Jačanje intermodalne koordinacije
Azija–EU relacija se ne završava u luci. Stabilnost zavisi od:
-
željezničke veze luka–unutrašnjost
-
raspoloživosti kontejnerskih terminala
-
koordinacije sa drumskim segmentom
Kašnjenje na pomorskoj relaciji često se multiplicira u unutrašnjem transportu.
4. Dokumentacija kao kritična tačka
Greške u dokumentima (BL, komercijalne fakture, HS kodovi) produžavaju carinske procedure. U 2026. godini, administrativna preciznost postaje operativna prednost.
Regionalna perspektiva: WB6 i pomorska zavisnost
Za Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Crnu Goru i Sjevernu Makedoniju, pomorski transport prema Aziji je ključan za:
-
sirovine i poluproizvode
-
mašinsku opremu
-
potrošačku robu
-
komponente za automobilski sektor
Zbog nedostatka vlastitih velikih kontejnerskih luka, region zavisi od:
-
Luke Koper
-
Luke Rijeka
-
Luke Bar
-
Luke Solun
Svaka nestabilnost na Azija–EU relaciji direktno utiče na industrijske cikluse u regionu.
Strateški izazov 2026–2030
Evropska logistika ulazi u period:
-
digitalizacije (eFTI, digitalni dokumenti)
-
dekarbonizacije
-
promjene energetskih troškova
-
restrukturiranja željezničkog sektora
U takvom okruženju, planabilnost postaje konkurentska prednost izvoznika.
Pomorski transport više nije samo pitanje najniže cijene po kontejneru. On postaje pitanje upravljanja cjelokupnim lancem.
Azija–EU relacija 2026. godine zahtijeva:
-
preciznu pripremu
-
realne rokove
-
diversifikaciju ruta
-
intermodalnu koordinaciju
-
profesionalno upravljanje rizikom
U uslovima globalne neizvjesnosti, stabilnost se ne postiže brzinom, već kontrolom procesa.
