Cargo terminali predstavljaju ključnu infrastrukturu savremenih logističkih sistema i imaju strateški značaj za razvoj privrede, međunarodne trgovine i integraciju u globalne lance snabdijevanja.
U Bosni i Hercegovini, gdje više od 90% robnih tokova zavisi od drumskog transporta, razvoj avio-cargo kapaciteta nije pitanje alternativnog rješenja, već pitanje strateške diversifikacije i otpornosti logističkog sistema.
Za BiH je strateški problem što nema jasno definisanu cargo politiku aerodroma, niti funkcionalnu vezu: aerodrom – carina – logistički centar – drumski/željeznički transport.
BiH bi trebalo da razvije model nacionalne cargo mreže, a ne samo pojedinačnih aerodroma:
Sarajevo – glavni belly-cargo i express centar.
Banja Luka – potencijal za regionalni cargo terminal povezan sa autoputem, carinom i industrijskim zonama.
Tuzla – potencijal za niskotarifni i radno-intenzivni cargo model.
Mostar – sezonski i specijalizovani cargo, veza sa Dalmacijom i Hercegovinom.
Avio-cargo na Zapadnom Balkanu više ne treba posmatrati kao pomoćni segment avio-saobraćaja, već kao dio šire logističke otpornosti. U uslovima zastoja na granicama, ograničenja za vozače i rasta troškova drumskog transporta, aerodromski cargo terminali mogu postati važna dopuna intermodalnom sistemu regiona.
1. BRZINA I SIGURNOST LANACA SNABDIJEVANJA
Cargo terminali omogućavaju:
• brzu isporuku robe visoke vrijednosti
• transport farmaceutskih proizvoda i medicinske opreme
• efikasnu distribuciju e-commerce pošiljki
• smanjenje rizika od zastoja na granicama
U uslovima sve češćih zadržavanja u drumskom transportu, avio-cargo postaje ključan za održavanje kontinuiteta poslovanja.
2. PODRŠKA IZVOZU I INDUSTRIJI
Razvijeni cargo terminali omogućavaju:
• direktan izvoz roba iz BiH prema EU i globalnim tržištima
• povećanje konkurentnosti domaćih kompanija
• podršku industrijama koje zahtijevaju brzu isporuku (metalna, automobilska, IT, tekstilna)
Bez cargo infrastrukture, domaći proizvođači su primorani koristiti strane logističke centre, što povećava troškove i produžava vrijeme isporuke.
3. RAZVOJ INTERMODALNOG TRANSPORTA
Cargo terminali su ključna tačka povezivanja:
• aerodroma
• drumskog transporta
• željezničkog sistema
Uspostavljanjem funkcionalne veze aerodrom – carina – logistički centar – željeznica, Bosna i Hercegovina može razviti efikasan intermodalni model koji smanjuje troškove i povećava protočnost robe.
4. PRIVLAČENJE INVESTICIJA I RAZVOJ LOGISTIČKIH CENTARA
Razvoj cargo terminala direktno utiče na:
• dolazak međunarodnih logističkih operatera
• razvoj slobodnih zona i industrijskih parkova
• otvaranje novih radnih mjesta
• povećanje fiskalnih prihoda
Osnovna poruka: avio-cargo u regionu je još uvijek nerazvijen, ali postaje strateški važan zbog zastoja u drumskom transportu, e-commerce tokova, farmaceutike, brze pošte i potrebe za intermodalnim povezivanjem. Evropa je u 2025. imala rast aerodromskog freight prometa od oko 3,2%, dok je globalni air-cargo demand porastao 3,4%.
Kratak regionalni pregled
Hrvatska ima najrazvijeniji avio-cargo okvir u posmatranom prostoru, prije svega kroz Zagreb, Split, Dubrovnik, Zadar i Rijeku. Hrvatski aerodromi su u periodu januar–septembar 2025. imali oko 7,3 hiljade tona freight prometa, uz pad od 13% u odnosu na isti period 2024.
Srbija je regionalno najvažniji cargo centar zbog Aerodroma Nikola Tesla Beograd. Beograd je 2025. imao rekordnih 8,91 miliona putnika i nastavak širenja kapaciteta, što stvara osnov i za jačanje belly-cargo i express cargo tokova.
Bosna i Hercegovina ima cargo promet, ali bez razvijenog nacionalnog cargo hub-a. Zvanična statistika pokazuje da je 2024. ukupni prevoz robe na aerodromima u BiH iznosio 2.845 tona, što je rast od 14,4% u odnosu na 2023.
Sjeverna Makedonija ima potencijal kroz Skoplje kao TAV-ov regionalni aerodrom, posebno za express, e-commerce i veze prema Turskoj, Bliskom istoku i EU.
Crna Gora je ograničena malim tržištem, ali Aerodrom Podgorica može imati nišnu ulogu za brzu robu, turizam, poštu, farmaceutiku i urgentne isporuke.
Albanija ima najdinamičniji rast putničkog saobraćaja u regionu kroz Tiranu, što može povući i belly-cargo, ali cargo sistem još nije u potpunosti razvijen kao regionalni logistički hub.
Kosovo ima operativni potencijal kroz Prištinu, posebno za dijasporu, express pošiljke i robu visoke vrijednosti, ali ograničen tržišni obim.
Ključni zaključak za region
Region nema integrisan sistem avio-cargo terminala. Cargo je uglavnom vezan za:
- brzu poštu i express pošiljke,
- e-commerce,
- farmaceutiku,
- robu visoke vrijednosti,
- hitne industrijske isporuke,
- sezonske i charter tokove.
