Evropska komisija dostavila je zvaničan odgovor na zajedničko obraćanje transportnih udruženja iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore i Sjeverne Makedonije, potvrđujući da u narednim mjesecima neće biti izmjena propisa koji se odnose na Sistem ulaska i izlaska (EES) niti pravila o boravku 90 dana u bilo kojem periodu od 180 dana za profesionalne vozače.
Pismo, koje je u ime Evropske komisije potpisala Beate Gminder, generalna direktorica Generalnog direktorata za migracije i unutrašnje poslove (DG HOME), predstavlja prvi zvanični odgovor na inicijativu regionalnih transportnih udruženja koja su ukazala na ozbiljne posljedice primjene novih pravila za međunarodni drumski transport.
Evropska komisija priznaje problem, ali ne mijenja pravila
U odgovoru se navodi da je Komisija potpuno svjesna značajnog uticaja koji primjena EES sistema ima na sektor međunarodnog drumskog transporta, zahvaljujući intenzivnoj komunikaciji sa prevozničkim udruženjima i drugim zainteresovanim stranama.
Komisija potvrđuje da su razmatrane različite mogućnosti, uključujući potpuno izuzimanje profesionalnih vozača iz obaveze registracije u EES sistemu. Međutim, zaključeno je da takvo rješenje nije moguće u kratkom roku zbog složenosti zakonodavne procedure Evropske unije i činjenice da za takvu inicijativu trenutno ne postoji dovoljna podrška država članica. Takođe se naglašava da čak ni eventualno izuzeće iz EES registracije ne bi ukinulo ograničenje boravka od 90 dana u periodu od 180 dana, koje proizlazi iz Šengenskog zakonika o granicama.
Dugoročno rješenje tek kroz izmjene evropskog zakonodavstva
Evropska komisija potvrđuje da zajedno sa državama članicama razmatra srednjoročna rješenja za profesije koje zahtijevaju visoku mobilnost, među kojima su i profesionalni vozači.
Jedna od opcija koja se razmatra jeste uvođenje posebne EU dozvole za kratkotrajni boravak namijenjene mobilnim radnicima. Međutim, Komisija jasno naglašava da bi takva mjera zahtijevala saglasnost Evropskog parlamenta i Savjeta Evropske unije, zbog čega njena primjena neće biti moguća u skorijem periodu.
Šta se očekuje od transportnih kompanija?
Evropska komisija izričito navodi da će se EES sistem nastaviti primjenjivati prema planu te da neće biti regulatornih izmjena na nivou Evropske unije u narednim mjesecima.
Od profesionalnih vozača i transportnih kompanija očekuje se da:
- poštuju pravilo boravka 90/180 dana;
- prilagode organizaciju međunarodnog transporta novim pravilima;
- usklade poslovne procese sa sistematskom registracijom ulazaka i izlazaka kroz EES sistem;
- planiraju angažovanje vozača uz puno poštovanje šengenskih propisa.
D viza i boravišne dozvole kao trenutno jedino operativno rješenje
Komisija navodi da države članice već sada mogu izdavati dugoročne (D) vize ili boravišne dozvole profesionalnim vozačima.
Vozači koji posjeduju takve dozvole ne podliježu registraciji u EES sistemu u državi koja je izdala dozvolu, dok u ostalim državama Šengena mogu boraviti do 90 dana u okviru perioda od 180 dana. Komisija ovu mogućnost predstavlja kao trenutno jedino raspoloživo operativno rješenje za dio transportnih kompanija.
Posebna pažnja prema slučajevima deportacija vozača
Evropska komisija potvrđuje da je upoznata sa slučajevima prisilnog udaljavanja profesionalnih vozača koji su prekoračili dozvoljeni boravak te dobili zabranu ulaska u Šengen.
Istovremeno, Komisija poziva države članice da u svakom pojedinačnom slučaju procijene sve okolnosti i, gdje god je moguće, prednost daju dobrovoljnom usklađivanju sa propisima umjesto primjene mjera prisilnog udaljenja i zabrana ulaska.
Ključna poruka za transportni sektor Zapadnog Balkana
Evropska komisija potvrđuje da pažljivo prati uticaj novih pravila na lance snabdijevanja i priznaje strateški značaj drumskog transporta, koji čini približno 80% robne razmjene između Evropske unije i regiona Zapadnog Balkana. Posebno se naglašava važnost očuvanja stabilnih lanaca snabdijevanja, naročito za industrije koje posluju po principu „just-in-time“, poput automobilske industrije.
Stručni komentar
Odgovor Evropske komisije predstavlja važan politički signal za transportni sektor Zapadnog Balkana. S jedne strane, potvrđeno je da su institucije Evropske unije svjesne problema sa kojima se suočavaju profesionalni vozači i međunarodni prevoznici. S druge strane, jasno je poručeno da kratkoročnih izuzeća neće biti.
To znači da će transportne kompanije u narednom periodu morati prilagoditi organizaciju međunarodnog transporta novim pravilima, uz pažljivo upravljanje boravkom vozača u šengenskom prostoru. Istovremeno, regionalna transportna udruženja imaju osnov da nastave dijalog sa evropskim institucijama kako bi se u budućim zakonodavnim izmjenama uspostavio poseban režim za profesionalne vozače, koji zbog prirode svog posla predstavljaju ključni element evropskih i regionalnih lanaca snabdijevanja.
Analiza odgovora Evropske komisije: Jasna poruka prevoznicima Zapadnog Balkana
Pismo koje je u ime Evropske komisije potpisala Beate Gminder, generalna direktorica Generalnog direktorata za migracije i unutrašnje poslove (DG HOME), predstavlja prvi zvanični odgovor na zajedničku inicijativu transportnih udruženja iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore i Sjeverne Makedonije.
Odgovor nosi nekoliko veoma važnih političkih i operativnih poruka.
1. Evropska komisija priznaje da problem postoji
Komisija otvoreno potvrđuje da je potpuno svjesna ozbiljnih posljedica koje primjena Sistema ulaska i izlaska (EES) ima na profesionalne vozače i sektor međunarodnog drumskog transporta. Posebno naglašava da je tokom prethodnog perioda održavala intenzivne kontakte sa transportnim udruženjima i drugim zainteresovanim stranama, zbog čega je upoznata sa problemima na terenu.
Ovo predstavlja značajno priznanje da problem nije pojedinačan niti lokalnog karaktera, već da ima šire evropske posljedice.
2. Izuzeće profesionalnih vozača nije prihvatljivo u ovom trenutku
Jedan od najvažnijih dijelova odgovora odnosi se na mogućnost izuzimanja profesionalnih vozača iz EES sistema.
Komisija potvrđuje da je ta opcija razmatrana, ali navodi tri ključna razloga zbog kojih trenutno nije moguća:
- izmjena zahtijeva redovnu zakonodavnu proceduru Evropske unije;
- države članice trenutno ne podržavaju takvo rješenje;
- čak i kada bi vozači bili izuzeti iz registracije u EES sistemu, i dalje bi ostalo na snazi pravilo maksimalnog boravka od 90 dana u periodu od 180 dana.
Time Komisija jasno razdvaja dva različita pravna pitanja:
- registraciju u EES sistemu,
- ograničenje boravka prema Šengenskom zakoniku.
3. Dugoročno rješenje postoji, ali zahtijeva izmjene zakonodavstva
Komisija najavljuje da zajedno sa državama članicama razmatra mogućnost uvođenja posebnog režima za profesije koje zahtijevaju visoku mobilnost, među kojima su profesionalni vozači.
Kao jedno od mogućih rješenja prvi put se eksplicitno pominje mogućnost uvođenja posebne dozvole za kratkotrajni boravak na nivou Evropske unije (EU short-stay permit).
Međutim, Komisija upozorava da je riječ o zakonodavnom procesu koji zahtijeva saglasnost Evropskog parlamenta i Savjeta Evropske unije, zbog čega njegovo usvajanje neće biti brzo.
4. Kratkoročno nema nikakvih promjena
Najvažnija operativna poruka jeste da:
- EES ostaje u punoj primjeni;
- neće biti regulatornih izmjena u narednim mjesecima;
- profesionalni vozači i transportne kompanije moraju prilagoditi svoje poslovanje novim pravilima;
- svi privredni subjekti treba da reorganizuju svoje procese u skladu sa novim režimom prelaska granica.
Drugim riječima, Komisija očekuje da se sektor prilagodi postojećem pravnom okviru.
5. D vize ostaju jedino trenutno raspoloživo rješenje
Komisija navodi da države članice već sada mogu izdavati dugoročne vize ili boravišne dozvole profesionalnim vozačima.
Vozači koji posjeduju takve dozvole nisu predmet registracije u EES sistemu u državi koja je dozvolu izdala, dok u ostalim državama Šengena mogu boraviti do 90 dana u okviru pravila 90/180.
To znači da Evropska komisija i dalje smatra D vizu najrealnijim kratkoročnim instrumentom za dio međunarodnih prevoznika.
6. Komisija traži proporcionalan pristup prema vozačima
Posebno je značajno što Komisija potvrđuje da je upoznata sa slučajevima deportacija profesionalnih vozača i izricanja zabrana ulaska zbog prekoračenja dozvoljenog boravka.
Istovremeno poziva države članice da u svakom pojedinačnom slučaju pažljivo procijene okolnosti i, kada god je moguće, daju prednost dobrovoljnom usklađivanju sa propisima umjesto prisilnog udaljavanja.
7. Evropska komisija potvrđuje strateški značaj drumskog transporta
U završnom dijelu pisma Komisija naglašava da drumski transport čini oko 80% trgovinske razmjene između Evropske unije i regiona Zapadnog Balkana.
Posebno ističe da su stabilni lanci snabdijevanja od ključnog značaja za evropsku privredu, naročito za industrije koje posluju po modelu „just-in-time“, poput automobilske industrije.
Zaključak
Ovaj odgovor predstavlja važan politički signal. Evropska komisija priznaje da postoje ozbiljni problemi u primjeni EES sistema za profesionalne vozače, ali istovremeno jasno poručuje da u kratkom roku neće biti izuzetaka niti izmjena pravila.
Za transportne kompanije iz Bosne i Hercegovine i regiona to znači da je neophodno odmah prilagoditi organizaciju međunarodnog transporta važećim pravilima Šengenskog prostora. Istovremeno, činjenica da Komisija razmatra poseban režim za visokomobilne profesije pokazuje da dijalog transportnih udruženja sa evropskim institucijama daje rezultate i da postoji prostor za buduće sistemsko rješenje kroz izmjene evropskog zakonodavstva.
