Evropska unija nastavlja aktivnosti na smanjenju emisija u drumskom transportu, ali vodeće evropske transportne i finansijske organizacije upozoravaju da tranzicija prema vozilima sa nultom emisijom ne može biti uspješna bez snažne podrške privredi.
Međunarodna unija za drumski transport (IRU), zajedno sa Leaseurope, SMEunited, Evropskom asocijacijom drumskih prevoznika, Eurofinasom i Međunarodnom federacijom distributera automobilskih dijelova, uputila je zajednički apel evropskim institucijama da proces dekarbonizacije bude zasnovan na podsticajima, investicijama i stvaranju uslova za poslovanje, a ne isključivo na novim obavezujućim ciljevima.
Infrastruktura prije novih obaveza
Organizacije upozoravaju da mnogi prevoznici, posebno mala i srednja preduzeća, još uvijek nemaju osnovne uslove za prelazak na vozila sa nultom emisijom.
Ključni problemi ostaju:
- nedovoljan broj punionica za električna teretna vozila,
- ograničeni kapaciteti elektroenergetske mreže,
- visoki troškovi nabavke vozila,
- otežan pristup finansiranju,
- neujednačeni sistemi podrške među državama članicama EU.
Prema stavu industrije, upravo su infrastruktura i investicioni podsticaji glavni preduslovi za uspješnu transformaciju transportnog sektora.
IRU: Potrebni su realni uslovi za prevoznike
Direktorica za zagovaranje politika IRU pri Evropskoj uniji, Raluca Marian, istakla je da evropski ciljevi mogu pomoći ubrzanju primjene vozila sa nultom emisijom, ali da se rezultati ne mogu postići isključivo administrativnim mjerama.
Prema njenim riječima, svaka mjera usmjerena na povećanje potražnje mora biti praćena razvojem infrastrukture za punjenje, jačanjem elektroenergetskih kapaciteta i konkretnim podsticajima za investicije voznih parkova.
Poseban naglasak stavljen je na mala i srednja preduzeća koja čine okosnicu evropskog drumskog transporta.
Gdje je tranzicija najuspješnija?
Analize evropskih organizacija pokazuju da države koje bilježe najveći rast broja vozila sa nultom emisijom imaju tri zajedničke karakteristike:
- snažne finansijske podsticaje,
- razvijenu mrežu punionica,
- stabilan i predvidiv regulatorni okvir.
Drugim riječima, tržište pozitivno reaguje kada država i institucije preuzmu dio tereta tranzicije.
Važna poruka za Zapadni Balkan
Rasprave koje se danas vode u Briselu direktno utiču i na zemlje Zapadnog Balkana.
Transportne kompanije iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore, Sjeverne Makedonije, Albanije i Kosova već posluju na evropskom tržištu i biće obuhvaćene budućim zahtjevima dekarbonizacije.
Međutim, za razliku od brojnih država Evropske unije koje izdvajaju značajna sredstva za podršku zelenoj tranziciji, prevoznici u regionu još uvijek nemaju razvijene nacionalne programe podsticaja za nabavku vozila sa nultom emisijom niti odgovarajuću infrastrukturu.
Dekarbonizacija da, ali uz ekonomsku održivost
Poruka IRU i evropskih partnera je jasna: sektor podržava smanjenje emisija i modernizaciju transporta, ali tranzicija mora biti ekonomski održiva.
Bez ulaganja u infrastrukturu, bez dostupnog finansiranja i bez podrške malim i srednjim preduzećima, postavljeni ciljevi mogli bi ostati teško ostvarivi.
Zbog toga evropska transportna industrija traži model koji će istovremeno štititi okoliš, jačati konkurentnost prevoznika i osigurati stabilnost evropskih lanaca snabdijevanja.
Upravo od ravnoteže između ekoloških ciljeva i ekonomske održivosti zavisi uspjeh buduće transformacije drumskog transporta u Evropi.
