Redakcija logistika.ba
Željeznički sektor Zapadnog Balkana ulazi u odlučujuću fazu razvoja. Evropska unija ubrzano ulaže u modernizaciju željezničke infrastrukture, digitalizaciju i razvoj intermodalnog transporta, dok zemlje regiona nastoje iskoristiti svoj geostrateški položaj kao most između srednje Evrope, Jadrana i jugoistočne Evrope.
Analiza pokazuje da se razvoj željezničkog saobraćaja odvija različitim intenzitetom. Dok pojedine države ostvaruju značajan napredak kroz modernizaciju infrastrukture i rast putničkog saobraćaja, druge se i dalje suočavaju sa zastarjelom mrežom, padom teretnog prometa i ograničenim investicionim kapacitetima.
Srbija – lider investicionog ciklusa
Srbija je trenutno najdinamičnije željezničko tržište u regionu. Izgradnja brzih pruga Beograd–Novi Sad i nastavak projekta prema Subotici i Budimpešti predstavljaju najveći infrastrukturni iskorak u posljednjih nekoliko decenija.
Istovremeno, teretni saobraćaj još uvijek nije dostigao puni potencijal zbog ograničenih kapaciteta na pojedinim koridorima i potrebe za većom integracijom sa logističkim centrima i riječnim lukama.
Bosna i Hercegovina – veliki potencijal, nedovoljno iskorišten
Bosna i Hercegovina raspolaže značajnim tranzitnim položajem na Koridoru Vc i vezama prema Luci Ploče, ali željeznički sektor bilježi pad teretnog prometa i veoma skroman putnički saobraćaj.
Neophodno je ubrzati restrukturiranje željezničkih operatera, modernizaciju infrastrukture i jačanje koordinacije između entitetskih željezničkih sistema kako bi se povećala konkurentnost na regionalnom tržištu.
Crna Gora – Luka Bar kao razvojna šansa
Željeznički sistem Crne Gore ostaje usko povezan sa prugom Bar–Beograd, koja predstavlja jednu od najvažnijih transportnih osovina regiona.
Dok putnički saobraćaj pokazuje znake oporavka kroz obnovu voznog parka, teretni sektor zahtijeva snažnije restrukturiranje i bolju integraciju sa Lukom Bar i logističkim terminalima.
Sjeverna Makedonija – ključna uloga Koridora VIII
Razvoj Koridora VIII predstavlja jedan od najvažnijih infrastrukturnih projekata za povezivanje Jadranskog i Crnog mora.
Modernizacija željezničke mreže i izgradnja nedostajućih dionica prema Albaniji i Bugarskoj mogu značajno povećati tranzitni značaj države i unaprijediti regionalne logističke tokove.
Slovenija – regionalni lider intermodalnog transporta
Slovenija potvrđuje status regionalnog lidera zahvaljujući uspješnoj integraciji Luke Koper sa željezničkom mrežom.
Izgradnja drugog kolosijeka Divača–Koper predstavlja jedan od najznačajnijih infrastrukturnih projekata u jugoistočnoj Evropi i dodatno će povećati kapacitet međunarodnog teretnog saobraćaja.
Hrvatska – ključ za povezivanje Jadrana i srednje Evrope
Hrvatska raspolaže izuzetnim potencijalom kroz razvoj Koridora Vb i modernizaciju pravca Rijeka–Zagreb–Budimpešta.
Iako putnički saobraćaj bilježi rast, teretni segment još uvijek ograničavaju zastarjela infrastruktura i sporija dinamika realizacije investicionih projekata.
Intermodalni transport kao zajednički razvojni cilj
Najveći potencijal regiona nalazi se u razvoju intermodalnih logističkih sistema koji povezuju željeznicu, drumski transport, luke i logističke centre.
Ključni intermodalni čvorovi uključuju:
- Ljubljana,
- Zagreb,
- Beograd,
- Novi Sad,
- Doboj,
- Sarajevo,
- Podgoricu,
- Skoplje,
uz snažnu povezanost sa lukama Koper, Rijeka, Ploče, Bar i Drač.
Digitalna transformacija željezničkog sektora
Savremeni razvoj željeznice podrazumijeva primjenu:
- ERTMS i ETCS sistema upravljanja saobraćajem,
- inteligentnih transportnih sistema,
- digitalne razmjene podataka,
- elektronske transportne dokumentacije,
- prediktivnog održavanja uz primjenu vještačke inteligencije,
- interoperabilnih logističkih platformi.
Digitalizacija više nije tehnološka opcija, već osnovni uslov konkurentnosti evropskog željezničkog sektora.
Željeznice Zapadnog Balkana nalaze se između dvije razvojne paradigme – tradicionalne uloge tranzitnih sistema i moderne uloge integrisanih logističkih mreža.
Budućnost regiona zavisi od sposobnosti da se nacionalni željeznički sistemi povežu kroz interoperabilnu infrastrukturu, zajedničke digitalne standarde i intermodalne transportne lance. Modernizacija koridora, uvođenje ERTMS-a, razvoj logističkih terminala i digitalizacija poslovnih procesa predstavljaju ključne preduslove za povećanje konkurentnosti.
Ukoliko planirane investicije budu realizovane u narednim godinama, Zapadni Balkan može postati jedan od najznačajnijih željezničko-logističkih mostova između Jadranskog mora, srednje Evrope i jugoistočne Evrope. Time željeznica prestaje biti samo oblik prevoza i postaje strateški instrument ekonomskog razvoja, održive mobilnosti i jačanja regionalne konkurentnosti.
Zaključak je jasan: željeznica u regionu ima budućnost samo ako se iz administrativnog modela upravljanja pređe u razvojni, logistički i tržišni model.
