Rebalansom budžeta Republike Srpske obezbijeđeno je dodatnih 35 miliona KM za Željeznice Republike Srpske. Time je privremeno riješen dio finansijskih problema, ali ostaje otvoreno pitanje šta slijedi nakon subvencije.
Rebalansom budžeta Republike Srpske za 2026. godinu predviđeno je dodatnih 35 miliona KM subvencija za Željeznice Republike Srpske kako bi se obezbijedilo nesmetano funkcionisanje sistema i redovna isplata plata zaposlenima. Prema obrazloženju Vlade Republike Srpske, razlog za dodatnu podršku je značajan pad obima prevoza tereta usljed problema u industrijskom sektoru, prije svega smanjenja transporta rude i čelika.
Međutim, postavlja se pitanje da li se dugoročni problemi mogu rješavati isključivo budžetskim subvencijama.
Željeznice Republike Srpske imaju izuzetno važnu ulogu u transportnom sistemu Republike Srpske i Bosne i Hercegovine. One predstavljaju ključni element razvoja intermodalnog transporta, logističkih centara, robnih terminala i održive mobilnosti. Upravo zbog toga dodatna sredstva moraju biti iskorištena za restrukturiranje, razvoj novih logističkih usluga i povećanje tržišnih prihoda.
Prema objavljenim finansijskim podacima, ŽRS su 2025. godinu završile sa gubitkom većim od 32 miliona KM, dok akumulirani gubitak prelazi 310 miliona KM. Istovremeno, najveći dio rashoda odnosi se na troškove zaposlenih.
Subvencija od 35 miliona KM daje neophodan predah sistemu, ali sama po sebi ne predstavlja razvojnu strategiju. Ključno pitanje ostaje: koje nove usluge, logistički proizvodi i tržišni poslovi mogu generisati dodatne prihode?
Vrijeme je da se otvori ozbiljna rasprava o:
- razvoju intermodalnog transporta,
- terminalima za kontejnerski saobraćaj,
- povezivanju sa lukama Ploče, Rijeka i Bar,
- digitalizaciji željezničkih procesa,
- logističkim centrima uz glavne koridore,
- integraciji željezničkog i drumskog transporta.
Javnost s pravom očekuje odgovore na nekoliko ključnih pitanja.
Prvo, da li je ideja o izdvajanjima iz akciza na dizel gorivo za finansiranje željezničke infrastrukture i željezničkog saobraćaja još uvijek samo predmet razgovora ili se priprema kroz novi zakonski okvir? U većini evropskih država različiti modeli namjenskog finansiranja transportne infrastrukture predstavljaju osnov za dugoročnu održivost sistema.
Drugo, koje je nove usluge i izvore prihoda menadžment Željeznica Republike Srpske identifikovao u proteklom periodu? Pad tradicionalnih robnih tokova ne može biti jedino objašnjenje za loše finansijske rezultate. Savremene željeznice razvijaju logističke centre, intermodalne terminale, skladišne kapacitete, digitalne usluge i partnerstva sa privatnim sektorom.
Treće, da li postoji plan za aktiviranje i razvoj gradskog i prigradskog željezničkog saobraćaja na područjima gdje za to postoje ekonomski i infrastrukturni uslovi? U vrijeme saobraćajnih gužvi, rasta troškova goriva i potrebe za održivom mobilnošću, regionalni i prigradski željeznički saobraćaj ponovo postaje važna razvojna tema širom Evrope.
Četvrto, da li će Republika Srpska otvoriti prostor za modele javno-privatnog partnerstva u razvoju željezničke infrastrukture, logističkih terminala i novih usluga? Brojne evropske zemlje upravo kroz partnerstvo javnog i privatnog sektora ubrzavaju modernizaciju željeznica i povećavaju njihovu konkurentnost.
I na kraju, najvažnije pitanje: da li ćemo svake godine iznova pokrivati gubitke kroz rebalanse budžeta ili ćemo otvoriti proces stvarne poslovne transformacije sistema?
Subvencija od 35 miliona KM može biti opravdana kao mjera stabilizacije. Međutim, bez jasne razvojne strategije, novih usluga, novih tržišta i povećanja prihoda, postoji opasnost da se problemi samo odgađaju za naredni rebalans.
Željeznicama Republike Srpske nisu potrebna samo dodatna sredstva. Potrebna im je jasna vizija razvoja, mjerljivi ciljevi i odgovori na pitanja koja privreda i građani s pravom postavljaju.
Bez novih tržišnih prihoda svaka naredna subvencija biće samo privremeno rješenje. Željeznicama Republike Srpske potrebna je poslovna transformacija, a ne samo finansijska podrška.
Subvencija može sačuvati sistem danas. Razvoj novih logističkih usluga jedini može obezbijediti njegovu održivost sutra.
