Institut za razvoj izvrsnosti u logistici u saradnji sa Konzorcijumom Logistika BiH, Privrednom komorom Republike Srpske i Ministarstvom saobraćaja i veza Vlade RS. Željeznički transport u Bosni i Hercegovini danas se nalazi pred jednim od najvećih izazova u posljednjih nekoliko decenija. Problemi na relaciji Ljubija – Zenica, direktno povezani sa poremećajima u radu Koksare Lukavac i Željezare Zenica, pokazali su da se ne radi o izolovanom operativnom pitanju — već o sistemskom poremećaju industrijsko-logističkog lanca.
Ovaj lanac obuhvata:
- rudnik Ljubija (eksploatacija rude)
- željeznički transport (ŽRS i ŽFBiH)
- Koksaru Lukavac (proizvodnja koksa)
- Željezaru Zenica (proizvodnja čelika)
Njegova stabilnost direktno određuje funkcionisanje velikog dijela privrede Bosne i Hercegovine.
Jedan lanac – više zavisnosti
Analiza pokazuje da postoji izrazita međuzavisnost:
- bez koksa nema proizvodnje čelika
- bez proizvodnje nema potrebe za rudom
- bez rude nema transporta
- bez transporta željeznice gube ključne prihode
U takvom sistemu, prekid jedne karike dovodi do lančane reakcije.
Danas svjedočimo upravo tome:
👉 problemi u Koksari → smanjenje proizvodnje
👉 Zenica smanjuje rad → nema potrebe za rudom
👉 Ljubija obustavlja utovar → transport se zaustavlja
👉 željeznice gube robne tokove
Željeznice – ključna infrastruktura bez sistemske zaštite
Željeznice Republike Srpske i Željeznice Federacije BiH nalaze se u posebno osjetljivoj poziciji:
- visoka zavisnost od industrijskih tokova
- gubitak ključnih komitenata
- pad prihoda i iskorištenosti kapaciteta
Važno je naglasiti željeznički transport nije uzrok problema, on je najvažnija infrastruktura koja trpi posljedice
Industrijska i logistička dimenzija problema
Ovaj poremećaj ima dalekosežne posljedice:
- smanjenje industrijske proizvodnje
- rast logističkih troškova
- prelazak na skuplje vidove transporta
- pad konkurentnosti domaće ekonomije
U kontekstu evropskih trendova i već postojećih pritisaka (cijene goriva, regulatorni zahtjevi), dodatni udar na željeznički transport može imati ozbiljne posljedice po stabilnost tržišta.
Inicijativa za rješenje: panel i institucionalno zagovaranje
U cilju pronalaženja održivog rješenja,
Institut za razvoj izvrsnosti u logistici, u saradnji sa:
- Konzorcijumom Logistika Bosne i Hercegovine
- Privrednom komorom Republike Srpske
- Ministarstvom saobraćaja i veza Vlade Republike Srpske
pokrenuo je inicijativu za organizaciju:
👉 stručnog panela i otvorenog dijaloga svih relevantnih aktera
Cilj ove inicijative je:
- identifikacija ključnih uzroka problema
- definisanje kratkoročnih mjera stabilizacije
- kreiranje dugoročnog modela održivosti industrijskog i logističkog lanca
Teme koje zahtijevaju hitno rješavanje
Panel će obuhvatiti ključna pitanja:
- stabilnost industrijske proizvodnje (Zenica, Koksara, Ljubija)
- održivost željezničkog transporta
- koordinacija između entitetskih i državnih institucija
- uloga logistike u očuvanju konkurentnosti
- mogućnosti finansijske i regulatorne podrške sektoru
Poruka institucijama i tržištu
Ovaj problem prevazilazi pojedinačne interese.
👉 To nije pitanje jednog preduzeća
👉 To nije pitanje jednog entiteta
To je pitanje:
👉 funkcionisanja industrije
👉 stabilnosti logistike
👉 održivosti ekonomije Bosne i Hercegovine
KOKSARA – ZENICA – LJUBIJA: JEDAN LANAC, JEDAN PROBLEM, JEDAN KOLAPS
Problemi utovara na relaciji Ljubija – Zenica ne mogu se posmatrati izolovano. Oni su direktna posljedica poremećaja u širem industrijskom lancu koji povezuje:
👉 rudnik Ljubija
👉 željeznice (ŽRS i ŽFBiH)
👉 Koksaru Lukavac
👉 Željezaru Zenica
To nije niz pojedinačnih sistema.
To je jedan zatvoren industrijski krug.
Koksara Lukavac – prvi udar na lanac
Koksara je ključni ulazni segment proizvodnje čelika.
Bez koksa:
👉 nema visoke peći
👉 nema proizvodnje u Zenici
Problemi u radu Koksare doveli su do:
- smanjenja ili obustave isporuka koksa
- pada industrijske aktivnosti
- smanjenja transporta željeznicom
➡️ prvi domino je već pao
Zenica – centralna tačka sistema
Zenica nije samo proizvodni pogon.
To je:
👉 najveći generator transporta u BiH
👉 ključni kupac rude iz Ljubije
👉 ključni korisnik usluga željeznica
Kada Zenica smanji ili obustavi proizvodnju:
- nema potrebe za rudom
- nema potrebe za transportom
- nema utovara
➡️ lanac se prekida u sredini
Ljubija – rudnik bez tržišta
Rudnik Ljubija funkcioniše samo ako postoji potražnja iz Zenice.
Bez Zenice:
👉 nema otkupa rude
👉 nema utovara
👉 nema transporta
➡️ eksploatacija gubi smisao
Željeznice – najveći gubitnici bez krivice
ŽRS i ŽFBiH su direktno pogođene:
- gube ključne robne tokove (ruda, koks, čelik)
- ostaju bez najvećih komitenata
- ulaze u finansijski pritisak
Ovdje je ključno naglasiti:
👉 željeznice nisu uzrok problema
👉 željeznice su posljednja karika koja osjeti udar
Lančana reakcija: od koksa do ekonomije
Kada posmatramo cijeli sistem:
- Problem u Koksari → nema koksa
- Zenica smanjuje proizvodnju
- Ljubija gubi tržište
- Utovar se zaustavlja
- Željeznice gube transport
- Logistika se raspada
➡️ rezultat: sistemski kolaps
Transport i logistika – skrivena šteta
Ovaj lanac direktno utiče na:
- hiljade vagona godišnje
- milione tona robe
- desetine miliona KM prihoda
Kada se prekine:
👉 troškovi rastu
👉 alternativni transport (drumski) je skuplji
👉 konkurentnost industrije pada
