Od 1. juna 2026. godine Evropska unija započela je primjenu dvije značajne regulatorne promjene koje će imati direktan uticaj na drumske prevoznike, špeditere, logističke operatere i upravljanje lancima snabdijevanja. Riječ je o proširenju sistema ICS2 (Import Control System 2) i početku primjene metodologije CountEmissionsEU za obračun emisija gasova sa efektom staklene bašte u transportu.

Obje mjere predstavljaju nastavak intenzivne digitalizacije i standardizacije transportnih procesa u Evropskoj uniji, ali istovremeno otvaraju brojna pitanja za kompanije iz Bosne i Hercegovine i regiona Zapadnog Balkana.

ICS2 – NOVE OBAVEZE ZA PREVOZNIKE

Od 1. juna 2026. godine puna primjena sistema ICS2 proširena je na Poljsku, Hrvatsku, Rumuniju, Slovačku i Latviju. Time je dodatno proširen sistem bezbjednosnih i carinskih kontrola za robu koja ulazi u Evropsku uniju iz trećih zemalja.

Za drumski transport to znači da je za svaku pošiljku obavezno podnošenje ENS deklaracije (Entry Summary Declaration) prije dolaska vozila na granicu Evropske unije.

Prema pravilima EU:

• ENS mora biti podnesen najmanje jedan sat prije dolaska vozila na granicu,
• svaka pošiljka mora imati zasebnu deklaraciju,
• obavezni su EORI broj i tarifni broj robe,
• pogrešno uneseni podaci automatski se odbijaju,
• roba može biti zadržana na granici ukoliko deklaracija nije pravilno podnesena.

Posebno je važno naglasiti da ne postoji prelazni period. Evropska komisija i nacionalne carinske administracije primjenjuju pravila od prvog dana.

Za prevoznike iz Bosne i Hercegovine ovo predstavlja dodatni operativni izazov, posebno imajući u vidu da je veliki broj kompanija tek započeo praktičnu primjenu ICS2 procedura.

DA LI JE BOSNA I HERCEGOVINA BILA SPREMNA?

Pitanje koje se nameće jeste da li su svi učesnici u lancu snabdijevanja bili pravovremeno pripremljeni za početak pune primjene ICS2 sistema.

Konzorcijum Logistika Bosne i Hercegovine već duže vrijeme upozorava da digitalizacija mora biti praćena edukacijom, praktičnim uputstvima i koordinacijom između carinskih organa, špeditera, logističkih operatera i prevoznika.

U protivnom, umjesto ubrzanja procesa, digitalizacija može dovesti do dodatnih zastoja i povećanja troškova poslovanja.

COUNTEMISSIONS EU – POČETAK MJERENJA EMISIJA U TRANSPORTU

Druga velika novost odnosi se na početak primjene evropske metodologije CountEmissionsEU.

Evropska komisija uspostavila je jedinstven sistem za obračun emisija CO₂ i drugih gasova sa efektom staklene bašte u transportu putnika i robe.

Metodologija se zasniva na međunarodnom standardu EN ISO 14083:2023 i omogućava izračunavanje emisija kroz kompletan transportni lanac – od polazne do krajnje tačke isporuke.

Praktično, kompanije će moći da izračunaju:

• emisije po pojedinačnoj pošiljci,
• emisije po transportnom sredstvu,
• emisije po logističkoj operaciji,
• ukupni ugljenični otisak kompletnog lanca snabdijevanja.

ŠTA TO ZNAČI ZA LOGISTIČKE KOMPANIJE?

Iako je sistem trenutno dobrovoljan, očekuje se da će veoma brzo postati standardni zahtjev velikih naručilaca transportnih usluga.

Kupci, proizvođači i multinacionalne kompanije sve češće traže podatke o emisijama transporta prilikom izbora logističkih partnera.

To znači da će u budućnosti konkurentnost prevoznika zavisiti ne samo od cijene i kvaliteta usluge, već i od sposobnosti da prikažu i upravljaju svojim ugljeničnim otiskom.

Poseban značaj metodologija će imati za:

• intermodalni transport,
• željeznički transport,
• zelenu logistiku,
• kombinovane transportne sisteme,
• ESG izvještavanje kompanija.

NOVA FAZA DIGITALIZACIJE TRANSPORTA

ICS2 i CountEmissionsEU predstavljaju dva lica iste evropske politike.

Sa jedne strane povećavaju se zahtjevi za bezbjednost, transparentnost i kvalitet podataka u međunarodnoj trgovini.

Sa druge strane uvode se standardi za mjerenje održivosti i uticaja transporta na životnu sredinu.

Za logističke kompanije u Bosni i Hercegovini to znači da će naredne godine biti obilježene dodatnim ulaganjima u:

• digitalne alate,
• edukaciju zaposlenih,
• integraciju carinskih i logističkih sistema,
• upravljanje podacima,
• praćenje emisija i održivosti poslovanja.

ZAKLJUČAK

Evropska unija jasno pokazuje pravac razvoja transporta i logistike. Digitalizacija, razmjena podataka u realnom vremenu, bezbjednosne procedure i mjerenje emisija postaju sastavni dio svakodnevnog poslovanja.

Kompanije koje se na vrijeme prilagode novim pravilima imaće značajnu konkurentsku prednost. One koje budu čekale posljednji trenutak suočiće se sa većim troškovima, administrativnim problemima i gubitkom tržišnih pozicija.

Za Bosnu i Hercegovinu ovo je dodatni signal da procesi digitalizacije, implementacije eCMR, eFTI, NCTS i ICS2 sistema moraju postati prioritet ukoliko želimo konkurentan i održiv logistički sektor u narednoj deceniji.

Dvije nove obaveze za prevoznike od 1. juna 2026: ICS2 i obračun emisija CO₂

Evropska unija je od 1. juna 2026. godine uvela dvije važne regulatorne promjene koje će direktno uticati na rad transportnih kompanija, špeditera, logističkih operatera i učesnika u međunarodnim lancima snabdijevanja.

Riječ je o punoj primjeni sistema ICS2 (Import Control System 2) za dodatne države članice Evropske unije i pokretanju jedinstvene evropske metodologije za obračun emisija transporta pod nazivom CountEmissionsEU.

Obje mjere predstavljaju nastavak procesa digitalizacije, povećanja bezbjednosti i održivosti evropskog transportnog sistema.

ICS2 ulazi u novu fazu

Od 1. juna 2026. godine sistem ICS2 proširen je na dodatne države članice Evropske unije, uključujući Poljsku, Hrvatsku, Rumuniju, Slovačku i Letoniju.

Za sve pošiljke koje ulaze u Evropsku uniju ili tranzitiraju kroz nju iz trećih zemalja obavezno je podnošenje ENS deklaracije (Entry Summary Declaration).

To znači da prije dolaska vozila na granični prelaz moraju biti dostavljeni sigurnosni podaci o robi, pošiljaocu, primaocu i transportnoj operaciji.

U drumskom transportu ENS deklaracija mora biti podnesena najmanje jedan sat prije dolaska vozila na granicu.

Sistem zahtijeva dostavljanje:

• EORI broja,
• tarifne oznake robe (HS kodovi),
• podataka o pošiljaocu i primaocu,
• podataka o prevozniku,
• podataka o transportnoj operaciji.

Greške u podacima dovode do automatskog odbijanja deklaracije, dok nepotpune ili netačne prijave mogu rezultirati zadržavanjem robe na granici.

Posebno je značajno da prema informacijama Međunarodne unije za drumski transport (IRU) ne postoji prelazni period za prilagođavanje. Pravila se primjenjuju odmah i u punom obimu.

Za transportne kompanije iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore, Sjeverne Makedonije i drugih država regiona to znači da ICS2 više nije buduća obaveza već svakodnevna operativna realnost.

ICS2 nije samo carinski alat

Mnogi prevoznici i dalje ICS2 posmatraju kao dodatnu administrativnu proceduru.

Međutim, riječ je o jednom od najvažnijih digitalnih bezbjednosnih sistema Evropske unije koji povezuje carinske organe, transportne operatere, špeditere i logističke kompanije.

ICS2 predstavlja osnovu za unapređenje:

• bezbjednosti lanaca snabdijevanja,
• upravljanja rizicima,
• digitalne razmjene podataka,
• integracije sa NCTS sistemom,
• buduće primjene eFTI i eCMR rješenja.

CountEmissionsEU – početak standardizovanog obračuna emisija

Istog dana Evropska komisija pokrenula je CountEmissionsEU, jedinstvenu metodologiju za izračunavanje emisija gasova sa efektom staklene bašte u transportu.

Metodologija se zasniva na međunarodnom standardu EN ISO 14083:2023 i omogućava jedinstven obračun emisija bez obzira na vrstu transporta.

Po prvi put biće moguće upoređivati emisije:

• drumskog transporta,
• željezničkog transporta,
• pomorskog transporta,
• vazdušnog transporta,
• intermodalnih transportnih lanaca.

Sistem omogućava obračun emisija po principu „od vrata do vrata“, odnosno kroz kompletan transportni lanac.

Šta to znači za prevoznike?

Iako je primjena trenutno dobrovoljna, očekuje se da će veliki logistički operateri, multinacionalne kompanije i naručioci transporta vrlo brzo početi zahtijevati podatke o emisijama od svojih partnera.

To znači da će u budućnosti prevoznici sve češće morati dostavljati:

• emisije CO₂ po pošiljci,
• emisije po transportnoj operaciji,
• emisije po kilometru,
• podatke o energetskoj efikasnosti flote.

Oni koji budu posjedovali kvalitetne digitalne sisteme imaće značajnu konkurentsku prednost.