Autor: Prof. dr Velibor Peulić
Digitalizacija drumskog transporta i logistike danas predstavlja ključni preduslov opstanka i konkurentnosti transportnih kompanija na tržištu koje se ubrzano mijenja. U tom kontekstu, implementacija eCMR protokola nije samo tehničko unapređenje, već strateški iskorak ka potpunoj transformaciji načina na koji funkcionišu lanci snabdijevanja.
Ovaj proces ima svoj kontinuitet i jasno definisan razvojni put. Još od 2006. godine, IRU (International Road Transport Union) sistemski razvija i promoviše digitalizaciju transportne dokumentacije, okupljajući države, institucije i privredne subjekte oko zajedničkog cilja. Danas, nakon gotovo dvije decenije, možemo reći da se taj proces nalazi u fazi konkretne realizacije na prostoru Zapadnog Balkana.
Posebno je važno naglasiti da je kroz projekat implementacije eCMR u Crnoj Gori, realizovan u partnerstvu IRU i Privredne komore Crne Gore , postavljen čvrst operativni i institucionalni temelj za dalju primjenu ovog sistema. U protekle tri godine urađen je ogroman posao – ne samo na nivou ideje i preporuka, već kroz konkretne aktivnosti, koordinaciju institucija i razvoj funkcionalnog rješenja.
U tom smislu, važno je jasno istaći:
IRU, kao vlasnik eCMR protokola i platforme, postavlja standarde i okvir za njegovu primjenu, dok projekat realizovan u saradnji sa Privrednom komorom Crne Gore predstavlja referentni model implementacije u regionu, u potpunosti usklađen sa tim standardima.
Ova činjenica daje dodatnu težinu cijelom procesu, jer potvrđuje da je riječ o institucionalno utemeljenom modelu, a ne o parcijalnim ili pojedinačnim inicijativama. Zahvaljujući podršci IRU, projekat je uspješno realizovan i doveden do faze potpune operativne spremnosti.
Razvijena eCMR platforma, kao rezultat ovog procesa, testirana je i verifikovana u realnim uslovima, čime su stvoreni svi tehnički i funkcionalni preduslovi za njenu širu primjenu . Time se jasno potvrđuje da digitalizacija transportne dokumentacije više nije koncept budućnosti, već realnost koja je dostupna i primjenjiva.
Međutim, ključna vrijednost ovog projekta ne ogleda se samo u tehnologiji, već u modelu saradnje koji je uspostavljen. U procesu implementacije učestvovalo je više od 20 institucija, uključujući ministarstva, carinske organe i predstavnike privrede, što je omogućilo da se svi aspekti sistema razvijaju paralelno i usklađeno. Upravo ta koordinacija predstavlja osnovu na kojoj se može graditi regionalni pristup.
U narednoj fazi, naš zadatak je jasan – afirmativno povezati asocijacije, države i sve učesnike u logističkim lancima, kako bi se prostor Zapadnog Balkana posmatrao i razvijao kao jedinstvena funkcionalna cjelina. U tom kontekstu, WB6 region mora djelovati koordinisano, uz jasno usklađivanje sa evropskim standardima i procedurama.
Takav pristup omogućava ne samo pojednostavljenje procedura, već i njihovo usklađivanje sa praksama Evropske unije, čime se otvara prostor za bržu integraciju i jačanje konkurentnosti domaćih kompanija. Digitalizacija kroz eCMR ima potencijal da značajno smanji troškove poslovanja i optimizuje procese, uključujući i administrativne procedure koje danas generišu višemilionske izdatke u regionu.
Procjene pokazuju da digitalizacija može obuhvatiti i optimizovati procese čija ukupna vrijednost prelazi 17 miliona u administrativnim i operativnim troškovima, uz dodatno usklađivanje sa zahtjevima Evropske unije . Upravo u tome leži suštinska vrijednost ovog projekta – u njegovoj sposobnosti da donese konkretne i mjerljive rezultate.
U tom kontekstu, projekat eCMR mora se posmatrati kao proces koji je iznad pojedinačnih interesa, iznad pojedinačnih asocijacija i iznad pojedinačnih tržišta. Njegova snaga leži upravo u zajedničkoj afirmaciji i prihvatanju od strane svih aktera, jer jedino na taj način može ostvariti puni efekat.
Zato je posebno važno naglasiti ulogu REECONOMY programa, koji je prepoznao vrijednost ove inicijative i pružio podršku njenom regionalnom širenju. Kroz ovu saradnju omogućeno je povezivanje institucija, asocijacija i stručnih timova, čime se dodatno učvršćuje osnova za implementaciju na širem prostoru.
Posmatrajući geografsku i ekonomsku strukturu regiona, jasno je da postoji prirodna logika povezivanja. Crna Gora se nameće kao ključna tačka integracije i početna osnova sistema, Bosna i Hercegovina kao centralni prostor kroz koji prolaze glavni transportni tokovi, dok Sjeverna Makedonija predstavlja južnu poveznicu prema Evropskoj uniji. Upravo ta konfiguracija stvara okvir u kojem je moguće razviti funkcionalan i integrisan logistički sistem.
U takvom sistemu nema prostora za parcijalne pristupe. Svako razdvajanje, svako djelovanje van zajedničkog okvira, neminovno vodi ka gubicima – kako u vremenu, tako i u troškovima, ali i u propuštenim prilikama za integraciju u evropske logističke tokove.
Zato je ključno razumjeti da je jedini održiv pravac – povezivanje. Povezivanje institucija kroz konkretne aktivnosti.
Povezivanje asocijacija kroz zajedničke inicijative.
Povezivanje država kroz usklađene politike.
Samo takav pristup omogućava da logistički lanci na prostoru Zapadnog Balkana postanu dio jedinstvenog evropskog sistema.
Na kraju, ostaje jasna i nedvosmislena poruka:
- eCMR nije projekat jedne države, jedne institucije ili jedne organizacije.
- eCMR je zajednički put regiona ka efikasnosti, integraciji i opstanku.
IRU je dao pravac i postavio standarde. Privredna komora Crne Gore je, zajedno sa partnerima, pokazala da je implementacija moguća. REECONOMY je pružio podršku da se taj model prenese na region. Sada je odgovornost na svima nama da taj proces dovršimo – zajednički, koordinisano i odlučno.
