Evropska unija od 24. juna 2026. godine uvodi jedinstven sistem kontrola drumskog prevoza opasnih materija prema ADR propisima. Nadležni organi u svim državama članicama primjenjivaće standardizovanu kontrolnu listu, jedinstvene kriterijume procjene rizika i jasnije definisanu odgovornost svih učesnika u logističkom lancu.
U praksi to znači da će inspekcijski organi tokom kontrole provjeravati ispunjenost ADR zahtjeva na isti način širom Evropske unije, čime se smanjuju dosadašnje razlike u tumačenju propisa između pojedinih država.
Najveća promjena odnosi se na posljedice utvrđenih nepravilnosti. Ukoliko tokom kontrole nedostaju obavezni ADR transportni dokumenti, vozilo nema propisane oznake ili vozač ne posjeduje važeću ADR potvrdu o osposobljenosti, nadležni organ može zabraniti nastavak vožnje do otklanjanja nedostataka.
Novi sistem prekršaje razvrstava u tri kategorije rizika:
- Kategorija I – ozbiljni prekršaji koji ugrožavaju bezbjednost ljudi i životne sredine i mogu dovesti do trenutne zabrane daljeg transporta;
- Kategorija II – nepravilnosti koje se moraju hitno otkloniti;
- Kategorija III – administrativni i formalni nedostaci sa manjim uticajem na bezbjednost.
Posebno je značajno da odgovornost više nije usmjerena samo na prevoznika i vozača. Nova pravila jasno uključuju i pošiljaoce, utovarivače, pakere, punioce, operatere cisterni, istovarivače i primaoce robe, čime se naglašava zajednička odgovornost svih učesnika u lancu snabdijevanja.
Za prevoznike iz Bosne i Hercegovine i regiona koji obavljaju ADR transporte prema tržištu Evropske unije, naredni period treba iskoristiti za provjeru važenja ADR certifikata vozača, ispravnost dokumentacije, opreme i internih procedura.
Novi režim kontrola predstavlja još jedan korak ka većoj bezbjednosti i harmonizaciji transportnih procedura u EU, ali istovremeno zahtijeva viši nivo pripremljenosti i usklađenosti svih kompanija koje učestvuju u prevozu opasnih materija.
Važna informacija za prevoznike koji obavljaju ADR transport u Evropskoj uniji, ali i za kompanije iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore, Sjeverne Makedonije i drugih država Zapadnog Balkana koje svakodnevno saobraćaju prema EU tržištu.
Šta se suštinski mijenja od 24. juna 2026?
EU ne uvodi novi ADR sporazum, već uvodi jedinstven model kontrole i procjene rizika za sve države članice. Time se smanjuje mogućnost da isti prekršaj bude različito tretiran u Njemačkoj, Austriji, Italiji ili Hrvatskoj.
Kontrolni organi će koristiti jedinstvenu kontrolnu listu i jedinstvenu klasifikaciju prekršaja.
Najvažnija novost za prevoznike
Vozilo može biti zaustavljeno na licu mjesta ukoliko nedostaje:
- ADR prevozni dokument,
- važeći ADR certifikat vozača,
- propisana oznaka vozila,
- odobrena ambalaža ili cisterna,
- imenovani sigurnosni savjetnik za opasne materije (DGSA), gdje je to obavezno.
To znači da se administrativni propust više neće posmatrati samo kao novčana kazna, nego može dovesti do zabrane nastavka transporta.
Tri nivoa prekršaja
Kategorija I – Kritični rizik
Najteži prekršaji.
Posljedica:
- zabrana nastavka vožnje,
- mogućnost visokih kazni,
- dodatni inspekcijski postupci.
Primjeri:
- curenje opasne robe,
- nedostatak ADR dokumentacije,
- nevažeći ADR certifikat vozača,
- neoznačeno vozilo,
- neodobrena ambalaža.
Kategorija II – Ozbiljni nedostaci
Moraju se odmah otkloniti.
Primjeri:
- neispravan aparat za gašenje požara,
- nedostatak zaštitne opreme,
- oštećena ambalaža,
- nepravilno zatvorene cisterne,
- nedostatak ADR pisanih uputstava.
Kategorija III – Administrativni nedostaci
Manji formalni propusti.
Primjeri:
- nepotpuni podaci u dokumentima,
- certifikat postoji ali nije kod vozača,
- zakašnjelo dostavljanje dokumentacije inspektoru.
Odgovornost više nije samo na prevozniku
Posebno je značajno što EU dodatno naglašava odgovornost svih učesnika u lancu:
- pošiljalac,
- pakovač,
- punilac,
- utovarivač,
- operater cisterne,
- prevoznik,
- primalac,
- istovarivač.
U praksi to znači da se više neće moći sva odgovornost prebacivati na vozača ili transportnu kompaniju.
Digitalizacija ADR dokumentacije
EU prihvata elektronske dokumente, ali pod jednim uslovom:
Dokument mora biti dostupan odmah tokom kontrole.
To otvara dodatni prostor za:
- e-CMR,
- digitalne ADR dokumente,
- integraciju sa TMS sistemima,
- eFTI platforme koje EU intenzivno razvija.
Preporuka za prevoznike iz BiH i regiona
Konzorcijum Logistika BiH i regionalne asocijacije trebale bi tokom ljeta organizovati posebne radionice na temu:
“ADR kontrole EU 2026 – priprema prevoznika za novi sistem inspekcijskog nadzora”
Potrebno je provjeriti:
- ADR certifikate vozača,
- imenovanje DGSA savjetnika,
- važenje odobrenja vozila EX/II, EX/III, FL, AT i MEMU,
- procedure arhiviranja dokumentacije,
- digitalnu dostupnost ADR dokumenata,
- interne kontrolne liste prije polaska vozila.
Zaključak
Od 24. juna 2026. godine EU prelazi sa različitih nacionalnih praksi na jedinstven sistem ADR nadzora. Za profesionalne prevoznike to znači veću pravnu sigurnost, ali i znatno manju toleranciju prema administrativnim propustima. U pojedinim slučajevima nedostatak jednog dokumenta može biti dovoljan razlog da vozilo ostane parkirano do otklanjanja nepravilnosti.
Za sektor transporta i logistike Zapadnog Balkana ovo je još jedan pokazatelj da digitalizacija dokumentacije, kvalitetna obuka vozača i usklađivanje sa EU procedurama više nisu pitanje konkurentnosti, već osnovni uslov za nesmetan pristup evropskom tržištu.
