Evropska komisija je 11. februara 2026. godine usvojila novu Implementacionu uredbu kojom se uspostavljaju tehnički zahtjevi za interoperabilnost razmjene podataka u željezničkom transportu. Riječ je o Tehničkoj specifikaciji interoperabilnosti za telematički podsistem (TSI Telematics), koja operacionalizira pravila iz Uredbe (EU) 2023/2854 – tzv. Data Act.

Ova regulativa predstavlja ključni korak u digitalnoj konsolidaciji evropskog željezničkog prostora.

1️⃣ Šta donosi nova TSI Telematics?

Nova specifikacija definiše:

• Obaveze razmjene podataka između poslovnih subjekata (B2B)

• Prava pristupa i korištenja podataka

• Standardizovani format podataka zasnovan na zajedničkoj ontologiji (ERA Ontology)

• Zahtjeve u pogledu kvaliteta podataka

• Cyber sigurnosne standarde

• Upotrebu podataka za bezbjednost i digitalne operativne komunikacije

Drugim riječima, EU prelazi sa fragmentiranog modela razmjene podataka na sistemski, interoperabilni i pravno obavezujući okvir.

2️⃣ Uloga ERA-e i centralizacija digitalne arhitekture

Evropska agencija za željeznice (ERA) dobija ulogu „sistemskog autoriteta“ za digitalnu komunikaciju u sektoru.

To znači:

• Standardizacija digitalnih interfejsa

• Rokovi za usklađivanje država članica

• Mehanizmi provjere usklađenosti

• Centralizovani okvir za digitalizaciju komunikacija

Ovo je institucionalno jačanje evropskog željezničkog upravljanja.

3️⃣ Šta to znači za putnike?

TSI predviđa obaveznu dostupnost podataka putem nacionalnih pristupnih tačaka (National Access Points), uključujući:

• Redove vožnje

• Vremena presjedanja

• Uslove prevoza

• Pristupačnost stanica

• Real-time i predviđene pozicije vozova

• Sastav vozova

• Istorijske podatke

Time se stvara osnova za:

• Jedinstveni digitalni sistem rezervacija

• Multimodalno planiranje putovanja

• Digitalne karte dostupne do 5 mjeseci unaprijed

• Integraciju više operatera u jedinstvene booking sisteme

Evropska komisija praktično priprema teren za „Single Digital Booking System“ na nivou EU.

4️⃣ Intermodalni transport – digitalno povezivanje terminala

Posebno značajan segment jeste integracija intermodalnog ekosistema u željezničke procese.

To uključuje:

• Digitalno povezivanje multimodalnih teretnih terminala sa zaleđem

• Tracking & tracing funkcije

• Transparentnost kapaciteta

• Optimizaciju infrastrukture

Ovo je direktno povezano sa novim pravilima o upravljanju kapacitetima željezničke infrastrukture u EU.

5️⃣ Strateške implikacije za Zapadni Balkan

Za države Zapadnog Balkana koje su dio Transportne zajednice i TEN-T mreže, ova regulativa znači:

• Nužnost usklađivanja IT sistema željeznica

• Integraciju sa evropskim data standardima

• Modernizaciju nacionalnih pristupnih tačaka

• Digitalno povezivanje intermodalnih terminala (Luka Bar, Ploče, Rijeka, Koper)

• Potencijalno lakšu integraciju sa eFTI i eCMR sistemima

Bez digitalne interoperabilnosti, region rizikuje tehnološku izolaciju.

6️⃣ Šira slika: Digitalna suverenost i kontrola podataka

Nova regulativa nije samo tehničko pitanje – ona je dio šire strategije EU:

• Jačanje digitalne suverenosti

• Standardizacija tržišta podataka

• Smanjenje diskriminatornih praksi

• Transparentnost pristupa infrastrukturi

Ovo je prelazak iz nacionalno fragmentiranih željezničkih sistema ka jedinstvenom digitalnom evropskom željezničkom prostoru.

TSI Telematics predstavlja jednu od najznačajnijih digitalnih reformi u evropskom željezničkom sektoru u posljednjoj deceniji.

Ona:

✔ Harmonizuje razmjenu podataka
✔ Omogućava multimodalnu integraciju
✔ Jača ERA kao digitalnog regulatora
✔ Otvara put ka jedinstvenom digitalnom ticketingu
✔ Podržava intermodalnu logistiku

Za region Zapadnog Balkana, ovo je i prilika i upozorenje – digitalna integracija više nije opcija, već strateška obaveza.