Evropski drumski transport mogao bi uskoro dobiti još jedan značajan instrument upravljanja saobraćajnim tokovima. Regije Bavarska, Južni Tirol i Trentino pokrenule su studiju izvodljivosti kojom se razmatra uvođenje varijabilne putarine za teretna vozila na Brenner koridoru, jednom od najvažnijih evropskih tranzitnih pravaca za međunarodni drumski transport.
Prema prijedlogu koji je trenutno predmet analize, visina putarine zavisila bi od vremena prolaska. Tokom perioda najvećeg opterećenja saobraćaja prevoznici bi plaćali višu cijenu, dok bi prolazak u manje opterećenim terminima bio jeftiniji. Cilj je smanjiti zagušenja, povećati protočnost saobraćaja i rasteretiti jedan od najopterećenijih alpskih transportnih koridora kroz koji godišnje prođe više od dva miliona teretnih vozila.
Ova inicijativa dolazi nakon višegodišnjih rasprava između prevoznika, privrednih subjekata i regionalnih vlasti o efikasnosti postojećih mjera ograničavanja saobraćaja. Posebno su kritikovane mjere poput blok-propuštanja teretnih vozila, sektorskih zabrana i noćnih ograničenja vožnje koje se primjenjuju na dijelovima alpskih pravaca. Prevoznici već godinama upozoravaju da takve mjere stvaraju višesatna čekanja, povećavaju troškove poslovanja, produžavaju vrijeme isporuke i negativno utiču na funkcionisanje evropskih lanaca snabdijevanja.
Nova studija treba da odgovori na nekoliko ključnih pitanja: da li je tehnički moguće uvesti ovakav sistem, kakve bi bile njegove ekonomske posljedice, na koji način bi reagovalo tržište transportnih usluga i da li bi promjena cijene zaista dovela do preraspodjele saobraćaja tokom dana.
Za prevoznike iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore, Sjeverne Makedonije i drugih zemalja Zapadnog Balkana ova inicijativa ima poseban značaj. Brenner predstavlja jednu od ključnih tranzitnih tačaka prema Njemačkoj, Italiji i zemljama Zapadne Evrope. Svaka promjena režima prolaska direktno utiče na planiranje ruta, troškove transporta i organizaciju međunarodnih prevoza.
Posmatrano iz šire perspektive, ovaj prijedlog ukazuje na promjenu evropske transportne politike. Umjesto administrativnih zabrana i ograničenja, sve veći fokus stavlja se na primjenu ekonomskih instrumenata, digitalnih tehnologija i inteligentnog upravljanja saobraćajem. Slični principi već se koriste u pojedinim lukama, logističkim terminalima i urbanim centrima gdje se kroz dinamičko određivanje cijena utiče na raspored transportnih tokova.
Za sektor logistike ovo je još jedan pokazatelj da budućnost transporta neće zavisiti samo od infrastrukture, već i od sposobnosti korištenja digitalnih podataka, naprednih sistema upravljanja i fleksibilnog planiranja transportnih operacija.
Rezultati studije očekuju se do kraja 2026. godine. Ukoliko analiza potvrdi očekivane efekte, Brenner bi mogao postati prvi veliki evropski transportni koridor na kojem će cijena prolaska zavisiti od vremena korištenja infrastrukture, što bi moglo predstavljati model koji će u narednim godinama slijediti i drugi evropski transportni pravci.
Konzorcijum Logistika Bosne i Hercegovine
Institut za razvoj izvrsnosti u logistici
