Autor: Prof. dr Velibor Peulić
Transportni sektor u Evropi i regionu nalazi se u istorijskoj tački preokreta. Ono što danas vidimo nije izolovan problem cijena goriva, niti samo pitanje digitalizacije ili regulative. Radi se o istovremenoj transformaciji tri ključna temelja industrije energije, tehnologije i kontrole. Ova trostruka promjena redefiniše pravila igre u transportu.
Dok sistemi poput poljskog SENT-a uvode real-time nadzor transporta na nacionalnom nivou, Evropska unija ide korak dalje – kroz implementaciju eFTI regulative, koja će standardizovati digitalnu razmjenu transportnih podataka na nivou cijelog kontinenta.
eFTI (electronic Freight Transport Information) ne predstavlja samo digitalizaciju dokumenata.
To je transformacija načina na koji transport komunicira sa institucijama.
Šta se suštinski mijenja sa eFTI
Za razliku od postojećih sistema zasnovanih na dokumentima, eFTI uvodi:
- strukturirane digitalne podatke umjesto PDF dokumenata
- pristup podacima od strane kontrolnih organa u realnom vremenu
- standardizaciju na nivou EU
U praksi to znači:
vozač više ne traži dokumente
kontrola pristupa podacima digitalno
vozilo se ne mora zaustaviti u svim slučajevima
Kako se navodi u analizi , ključna promjena nije ukidanje kontrole — već njena efikasnost i preciznost.
Tri ključne promjene u operativnom poslovanju
1. Podaci postaju centralni element transporta
- više nije dovoljno imati dokument
- podaci moraju biti:
- tačni
- strukturirani
- dostupni
2. Odgovornost za kvalitet podataka raste
- svaka greška postaje vidljiva
- kontrola je brža
- sankcije su direktnije
3. Transport prelazi iz “papirnog” u “data-driven” model ovo je suštinska promjena industrije
Kako kompanije uvode eFTI (realna praksa)
Za razliku od percepcije da je riječ o velikom IT projektu, praksa pokazuje drugačiji pristup :
Faza 1 – organizacija
- imenovanje odgovorne osobe
- edukacija zaposlenih
Faza 2 – analiza
- pregled postojećih dokumenata i procesa
- identifikacija digitalnih podataka
Faza 3 – tehnologija
- povezivanje TMS / ERP sistema
- izbor eFTI platforme
Faza 4 – pilot projekat
- testiranje na jednoj relaciji ili klijentu
ključna poruka je nema “big bang” implementacije – već postepena tranzicija
Uloga eFTI platformi – nova infrastruktura transporta
eFTI platforme postaju ključni element sistema:
- povezuju kompanije i institucije
- osiguravaju standardizaciju podataka
- eliminišu potrebu za direktnim vezama sa državnim sistemima
softver postaje infrastruktura transporta
Prednosti za transportni sektor
Ako se pravilno implementira, eFTI donosi:
✔ brže kontrole
✔ manje administracije
✔ smanjenje grešaka
✔ veću transparentnost
✔ konkurentsku prednost
kompanije koje prve implementiraju – imaju tržišnu prednost.
Izazovi koje ne treba ignorisati
Realnost implementacije uključuje:
- različite IT sisteme
- potrebu za edukacijom
- saradnju sa subprevoznicima
- privremene “hibridne” procese (papir + digitalno)
tranzicija je proces, ne događaj
Gdje je Bosna i Hercegovina u ovom procesu?
Ovdje dolazimo do ključnog problema:
- eCMR nije u potpunosti implementiran
- nema eFTI infrastrukture
- nema platformi
- nema strategije
Dok EU gradi digitalni transportni ekosistem. Bosna i Hercegovine još uvijek raspravlja o digitalizaciji
Nova realnost: transport postaje “data-driven” industrija
Tri paralelna procesa sada se spajaju:
- Energija – prelazak sa dizela
- Tehnologija – integracija softvera u vozila
- Kontrola – digitalni nadzor u realnom vremenu
Rezultat je transport više nije samo fizičko kretanje robe, već upravljanje podacima, energijom i rizikom
Transport je krvotok ekonomije. Ali danas, taj krvotok je pod pritiskom kakav nije zabilježen u savremenoj istoriji.
Zato je potrebno jasno reći transport u Evropi prolazi kroz tri transformacije: energija, tehnologija i kontrola. Bosna i Hercegovina rizikuje da ostane izvan sve tri. Vrijeme prilagođavanja je ograničeno. Vrijeme odluka je sada.
