Međunarodna unija za drumski transport (IRU) objavila je Godišnji izvještaj za 2025. godinu, predstavljajući ključne rezultate ostvarene u oblasti sigurnosti, efikasnosti i održivosti drumskog transporta na globalnom nivou.
Izvještaj je usvojen nakon što su članovi IRU-a na Generalnoj skupštini odobrili finansijske izvještaje za 2025. godinu. Centralna tema ovogodišnjeg izvještaja nosi naziv „Prilika“, naglašavajući nove mogućnosti koje se otvaraju pred sektorom transporta i logistike.
Predsjednik IRU-a, Radu Dinescu, istakao je da je 2025. godina donijela konkretne rezultate kroz regulatorne reforme, širenje TIR sistema i napredak u procesu dekarbonizacije transporta.
Posebno značajnim ocijenjeno je pristupanje Brazila TIR Konvenciji Ujedinjenih nacija, čime je Brazil postao 79. ugovorna strana ovog globalnog carinskog sistema. Time su stvoreni preduslovi za jednostavnije, sigurnije i efikasnije međunarodne trgovinske tokove širom Južne Amerike.
Sigurniji drumski transport
U oblasti sigurnosti IRU je tokom 2025. godine ostvario nekoliko važnih rezultata:
- u saradnji sa Svjetskom bankom objavljen je novi vodič za reformu sektora drumskog transporta namijenjen vladama i regulatornim tijelima;
- aktivno je učestvovano u oblikovanju evropskih politika vezanih za pristup gradskih autobusa urbanim centrima;
- završena je prva faza projekta „Mobility of Qualified Drivers for Europe“, finansiranog od strane Evropske unije, sa ciljem razvoja sigurnih i regulisanih modela međunarodne mobilnosti profesionalnih vozača.
Ove aktivnosti direktno su povezane sa globalnim problemom nedostatka vozača, koji danas predstavlja jedan od najvećih izazova transportne industrije.
Efikasniji trgovinski koridori
Na polju međunarodne trgovine i logistike IRU je nastavio snažno razvijati TIR sistem.
Najznačajniji koraci uključuju:
- operativnu primjenu TIR sistema u Iraku, čime se otvaraju nove mogućnosti za trgovinu na Bliskom istoku;
- podršku Brazilu u procesu pristupanja TIR Konvenciji;
- objavljivanje više od 350 regulatornih upozorenja koja su obuhvatila nove propise, štrajkove, radove na putevima, izmjene saobraćajnih režima i druge informacije značajne za planiranje međunarodnog transporta.
Za logističke operatere ove informacije predstavljaju važan alat za optimizaciju ruta, smanjenje rizika i povećanje efikasnosti lanaca snabdijevanja.
Zelena tranzicija ostaje prioritet
Dekarbonizacija transporta ostala je jedan od ključnih prioriteta IRU-a tokom 2025. godine.
Među najvažnijim aktivnostima izdvajaju se:
- objavljivanje Green Compact istraživanja, prve globalne procjene napretka transportnih kompanija u procesu smanjenja emisija CO₂;
- aktivno zagovaranje prema Evropskoj komisiji, koje je doprinijelo da se prijedlog o čistim korporativnim vozilima usmjeri sa obaveznih kvota na fleksibilnije modele prilagođene privatnim operaterima;
- objavljivanje drugog izdanja stručnog izvještaja o ukupnim troškovima vlasništva i emisijama ugljenika kod alternativnih pogonskih sistema za teretna vozila.
Prilike za Zapadni Balkan
Poruke iz Godišnjeg izvještaja IRU-a posebno su značajne za zemlje Zapadnog Balkana koje se nalaze u procesu digitalizacije transporta, razvoja e-CMR sistema, implementacije eFTI okvira, modernizacije TIR procedura i unapređenja profesionalnih kompetencija vozača.
Za Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Crnu Goru, Sjevernu Makedoniju i Albaniju, novi međunarodni koridori, digitalni transportni dokumenti, sistemi razmjene podataka i održivi transport predstavljaju priliku za povećanje konkurentnosti privrede i efikasnije uključivanje u evropske i globalne lance snabdijevanja.
Pogled ka 2026. godini
Generalni sekretar IRU-a, Umberto de Pretto, zaključio je izvještaj porukom da se pred sektorom drumskog transporta otvara nova faza razvoja.
„Prilika je jasno na horizontu. Novi koridori, nove veze, nove tehnologije i novi pristupi. IRU će nastaviti pružati podršku industriji kroz usluge, standarde, informacije i alate koji omogućavaju siguran, efikasan i održiv drumski transport“, poručio je de Pretto.
Godišnji izvještaj za 2025. godinu potvrđuje da drumski transport ostaje ključni pokretač međunarodne trgovine, mobilnosti ljudi i razvoja globalnih lanaca snabdijevanja, ali i da će budući uspjeh sektora zavisiti od brzine digitalne transformacije, razvoja kadrova i primjene održivih transportnih rješenja.
Šta poruke IRU-a znače za zemlje Zapadnog Balkana?
Godišnji izvještaj IRU-a za 2025. godinu potvrđuje da se evropski drumski transport nalazi u periodu značajnih promjena koje će direktno uticati i na prevoznike sa Zapadnog Balkana. Posebno su značajne aktivnosti vezane za reformu vozačkih dozvola, digitalizaciju transportnih procedura, implementaciju sistema ICS2 i ubrzanu primjenu digitalnih carinskih i transportnih dokumenata.
IRU je tokom 2025. godine aktivno zagovarao smanjenje starosnih ograničenja za profesionalne vozače, priznavanje kvalifikacija iz trećih zemalja i digitalizaciju vozačkih dozvola, što predstavlja važan korak u rješavanju hroničnog nedostatka vozača sa kojim se suočavaju i zemlje regiona. Istovremeno, aktivnosti na implementaciji sistema Import Control System 2 (ICS2) potvrđuju da digitalna razmjena podataka postaje obavezni standard međunarodnog transporta.
Za Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Crnu Goru, Sjevernu Makedoniju i Albaniju posebno su značajne poruke koje se odnose na razvoj digitalnih koridora, primjenu e-CMR, eFTI i TIR sistema, kao i unapređenje profesionalnih kompetencija vozača i transportnih menadžera. Upravo ove oblasti predstavljaju osnovu buduće konkurentnosti transportnih kompanija na evropskom tržištu.
Posebnu pažnju zaslužuje i činjenica da je IRU uspio uticati na evropske politike kako bi se proces dekarbonizacije odvijao kroz realne i održive modele prilagođene transportnim operaterima, a ne kroz administrativne obaveze koje bi dodatno opteretile sektor. To je naročito važno za prevoznike iz zemalja Zapadnog Balkana koji se već suočavaju sa izazovima visokih troškova poslovanja, nedostatkom vozača i potrebom za ubrzanom digitalnom transformacijom.
Poruka IRU-a za 2026. godinu je jasna: budućnost drumskog transporta biće zasnovana na digitalizaciji, održivosti, kvalifikovanim ljudskim resursima i efikasnijim međunarodnim transportnim koridorima. Zemlje koje se na vrijeme prilagode ovim procesima imaće značajnu konkurentsku prednost u evropskim i globalnim lancima snabdijevanja.
