Autor: Redakcija LOGISTIKA
www.logistika.ba
Digitalizacija međunarodne trgovine i logistike više nije pitanje budućnosti već svakodnevna potreba privrede. Nakon elektronskog CMR-a (eCMR), elektronskih transportnih informacija (eFTI) i digitalnih carinskih procedura, sve veći značaj dobija i eATA Carnet, elektronska verzija jednog od najpoznatijih međunarodnih carinskih dokumenata.
Šta je ATA Carnet?
ATA Carnet predstavlja međunarodni carinski dokument koji omogućava privremeni uvoz i izvoz robe bez plaćanja carina, PDV-a i drugih uvoznih dažbina u državama potpisnicama ATA Konvencije.
Naziv ATA dolazi od francuskog i engleskog izraza:
Admission Temporaire / Temporary Admission
Sistem je razvijen pod okriljem International Chamber of Commerce i World Customs Organization, a danas se koristi u više od 80 država svijeta.
Kada se koristi ATA Carnet?
ATA Carnet se najčešće koristi za:
Sajmove i izložbe
- izložbeni eksponati,
- promotivni materijal,
- prezentacijska oprema.
Profesionalnu opremu
- televizijska i filmska oprema,
- fotografska oprema,
- muzički instrumenti,
- laboratorijska oprema,
- građevinske mašine.
Komercijalne uzorke
- uzorci proizvoda,
- demonstraciona oprema,
- testni uređaji.
Roba se nakon privremene upotrebe vraća u zemlju porijekla bez provođenja klasičnih uvoznih i izvoznih procedura.
Kako funkcioniše klasični ATA Carnet?
Tradicionalni ATA Carnet sastoji se od papirnog dokumenta koji prati robu tokom cijelog putovanja.
Postupak uključuje:
- izdavanje Carneta od strane privredne komore,
- ovjeru pri izlasku iz zemlje izvoza,
- ovjeru pri ulasku u zemlju privremenog uvoza,
- evidenciju svih prelazaka granica,
- povrat robe i zatvaranje postupka.
Iako je sistem značajno pojednostavio međunarodnu trgovinu, papirni dokumenti nose određene administrativne troškove i rizike.
Šta donosi eATA Carnet?
eATA Carnet predstavlja digitalnu verziju postojećeg sistema.
Svi podaci o robi, korisniku i kretanju robe evidentiraju se elektronski.
Time se omogućava:
Brže carinske procedure
Carinski službenici imaju neposredan pristup podacima putem digitalnih sistema.
Manje administracije
Nema potrebe za velikim brojem papirnih obrazaca i fizičkih pečata.
Veća sigurnost
Digitalni sistem smanjuje mogućnost:
- gubitka dokumentacije,
- falsifikovanja podataka,
- administrativnih grešaka.
Praćenje u realnom vremenu
Nadležni organi mogu pratiti:
- status Carneta,
- kretanje robe,
- rokove povratka robe.
Koje su koristi za kompanije?
Primjena eATA Carneta donosi:
- kraće vrijeme zadržavanja na granicama,
- niže administrativne troškove,
- manje papirologije,
- jednostavnije međunarodne prezentacije proizvoda,
- lakše učešće na sajmovima i izložbama,
- veću transparentnost carinskih postupaka.
Za logističke kompanije to znači brži protok robe i manji broj administrativnih zastoja.
Kolike mogu biti uštede?
Prema iskustvima međunarodnih komora i korisnika ATA sistema, ukupne administrativne i operativne uštede kreću se od 30% do 70%, zavisno od broja prelazaka granice i vrste robe.
Najveće uštede ostvaruju se kroz:
- izbjegavanje privremenih carinskih garancija,
- izbjegavanje polaganja depozita za carinu i PDV,
- manje angažovanje špeditera,
- manje carinskih deklaracija,
- kraće zadržavanje na granicama,
- manje administrativnih troškova.
Kod kompanija koje godišnje imaju desetine ili stotine privremenih izvoza i uvoza, uštede mogu iznositi više desetina hiljada eura godišnje.
Primjena za palete
ATA sistem može biti veoma koristan kod:
- euro paleta,
- metalnih paleta,
- specijalnih industrijskih nosača,
- povratne transportne ambalaže.
Danas mnoge kompanije vode:
- povrat paleta,
- razduženje paleta,
- evidenciju paleta.
eATA omogućava jednostavnije dokazivanje privremenog izvoza i povrata.
Koristi:
✔ manje papirologije
✔ jednostavnije razduženje
✔ manji troškovi špedicije
✔ manje sporova sa carinom
Primjena za kontejnere
ATA Konvencija posebno je pogodna za:
- specijalne kontejnere,
- rashladne kontejnere,
- ISO kontejnere za privremene projekte,
- sajamske i mobilne kontejnere.
Prednosti:
- nema privremenog uvoza uz carinske depozite,
- lakše kretanje između država,
- brže carinjenje,
- jednostavnije praćenje povratka.
Primjena za poluprikolice
Ovdje se otvara veoma interesantno pitanje za region.
ATA Carnet može biti koristan kod:
- sajamskih poluprikolica,
- demonstracionih vozila,
- testnih poluprikolica,
- specijalnih logističkih jedinica,
- leasing i projektnih rješenja.
Posebno kod:
- Schmitz,
- Krone,
- Kögel,
- Schwarzmüller,
- Feldbinder,
- Wielton,
kada se vozila privremeno premještaju radi prezentacija, testiranja ili sajmova.
Poseban značaj za WB6 region
Kroz razvoj:
- eATA Carnet,
- eCMR,
- eFTI,
- NCTS,
- eCEMT,
moguće je ostvariti:
manje čekanja na granicama – 20–50% manje administrativnog vremena
niže troškove dokumentacije – 30–60% manje troškova obrade
manje angažovanje špeditera – 10–30% niži operativni troškovi
bolju kontrolu povratne ambalaže – palete, kavezi, kontejneri i logistička oprema mogu biti digitalno praćeni
Potencijal za logistički sektor BiH
KONZORCIJUM LOGISTIKA BIH i Institut za razvoj izvrsnosti u logistici mogu kroz regionalni projekat razviti koncept:
eATA + eCMR + eFTI + NCTS
za:
- palete,
- kontejnere,
- poluprikolice,
- povratnu ambalažu,
- industrijske alate,
- sajamsku opremu,
- rezervne dijelove.
Time bi se stvorio jedinstveni digitalni lanac snabdijevanja Zapadnog Balkana usklađen sa ATA Konvencijom i evropskim digitalnim standardima.
Procjena ukupnih koristi za kompanije koje intenzivno koriste privremeni uvoz/izvoz i povratnu logistiku kreće se od 5% do 15% ukupnih logističkih troškova godišnje, dok kod pojedinačnih carinskih procedura uštede mogu prelaziti 50%.
Veza sa eCMR i eFTI sistemima
Savremeni koncept digitalne logistike podrazumijeva povezivanje:
- eCMR sistema,
- eFTI platformi,
- NCTS tranzitnog sistema,
- eATA Carneta,
- eCEMT dozvola,
- carinskih informacionih sistema.
Krajnji cilj je stvaranje jedinstvenog digitalnog okruženja u kojem se podaci unose samo jednom, a koriste kroz cijeli lanac snabdijevanja.
RECONOMY i razvoj digitalnih logističkih rješenja
Institut za razvoj izvrsnosti u logistici, uz podršku programa RECONOMY i regionalnih partnera, prati razvoj evropskih digitalnih rješenja i promoviše integraciju alata kao što su:
- eCMR,
- eFTI,
- eATA Carnet,
- NCTS,
- AI logistički asistenti,
- digitalne platforme za upravljanje transportom.
Cilj je stvaranje modernog digitalnog logističkog ekosistema Zapadnog Balkana usklađenog sa standardima Evropske unije.
ATA Carnet već decenijama predstavlja jedan od najuspješnijih instrumenata za pojednostavljenje međunarodne trgovine. Njegova digitalna transformacija kroz eATA Carnet omogućava dodatno ubrzanje carinskih procedura, smanjenje administrativnih troškova i veću sigurnost međunarodnih robnih tokova.
U kombinaciji sa eCMR, eFTI i drugim digitalnim alatima, eATA Carnet postaje važan element budućih digitalnih lanaca snabdijevanja i međunarodne trgovine.
„Move Freight, Not Papers“ danas više nije slogan – postaje standard savremene logistike.
